رمان «سمفونی مردگان» اثر عباس معروفی با سبک جریان سیال ذهن و تعدد راویان، بیانگر داستان زندگی یک خانوادة ایرانی از خطة اردبیل در اواخر دوران حکومت رضا خانی و پهلوی دوم است. درونمایه اصلی این داستان را تقابل دو برادر در خانواده ای سنتی شکل می دهد. نویسنده در این رمان با وام گیری از داستان هابیل و قابیل بر خلاف روایت تورات علت اصلی درگیری و نابودی برادران را ثروت و مال دنیا بر می شمرد البته به وضوح در متن وجود لایه های روانشناسی چون عشق و عواطف سرکوب شده در بروز کشمکش دو برادر نمود پیدا کرده است به عنوان نمونه دوقلو بودن آیدا و آیدین که همزادی هابیل و اقلیما را به ذهن تداعی می کند.
از دیگر موضوعات اصلی این اثر تقابل پدر و پسر به عنوان نماینده دو جریان فکری سنتگرا و تجددگراست که در نهایت با حمایت ضمنی حاکمیت و برادر (همسو با جریان غالب) به برادرکشی و نابودی نمادین پسر میانجامد. اشاره به استعمار ایران توسط انگلیس و روسیه، جبههگیری جامعه سنتی در برابر ادیبان و شاعران معاصر، وضعیت اسفبار زنان و ... از جمله مضامین جانبی این رمان است در نگاهی کلان میتوان این اثر را همزمان روایت تاریخ صد ساله اخیر ایران در قالب باز روایت اسطوره آفرینش از دریچه نگرش نویسنده دانست از این منظر عباس معروفی نگاهی واقع بینانه و تلخی به روابط بینافردی شهروند ایرانی در سطح خانواده و جامعه دارد؛ و فرزندان را همچون سهراب، یوسف و هابیل قربانی پدران سنت پرست، خرافی، سرکوبگر و مخالف با هرگونه نوخواهی و دگراندیشی میداند. نویسنده در طول روایت داستان هرگونه زیادهخواهی، کینه و مقاومت در برابر روند طبیعی تغییر و دگرگونی را نابودکننده فرد، خانواده و جامعه میداند. از منظر نقد اسطورهای شبکه حاکم بر بافت این اثر را اسطوره قربانی شکل می دهد که در تمامی تقابلهای موجود در داستان نمود یافته است.
جبار نصیری